Το επόμενο πρότυπο ασύρματης τεχνολογίας, γνωστό ως Wi-Fi 8 ή IEEE 802.11bn Ultra High Reliability, βρίσκεται ήδη υπό ανάπτυξη, με την επίσημη έγκρισή του να αναμένεται το 2028. Σε αντίθεση με προηγούμενα πρότυπα που επικεντρώνονταν στην αύξηση της ταχύτητας, το Wi-Fi 8 δίνει έμφαση στη βελτίωση της συνολικής εμπειρίας του χρήστη. Η τεχνολογία αυτή θα παρέχει περισσότερο “αποτελεσματικό throughput” παρά ακραίες ταχύτητες, εστιάζοντας στην αξιοπιστία και την απόδοση σε πραγματικές συνθήκες.

Σύμφωνα με τη MediaTek, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ηγούνται πλέον στην εξέλιξη του Wi-Fi, με την Κίνα να έχει ήδη 650 εκατομμύρια συνδρομητές ευρυζωνικών υπηρεσιών, εκ των οποίων πάνω από το 25% διαθέτει συνδέσεις 1Gbps. Στόχος του Wi-Fi 8 είναι να ανταποκριθεί σε αυτές τις αυξημένες ανάγκες, προσφέροντας μεγαλύτερη συμβατότητα με τις ταχύτητες δικτύου και την ευρύτερη χρήση σημείων πρόσβασης σε ένα σπίτι ή χώρο εργασίας.

Το Wi-Fi 8 θα χρησιμοποιεί τις ίδιες συχνότητες και τον ίδιο ρυθμό διαμόρφωσης με το Wi-Fi 7 (4096 QAM και εύρος καναλιού έως 320MHz), αλλά θα εισάγει νέες τεχνολογίες, όπως το Coordinated Spatial Reuse (Co-SR) και το Coordinated Beamforming (Co-BF), που θα επιτρέπουν τη βελτιστοποίηση του σήματος ανάλογα με τις ανάγκες των συσκευών. Αυτές οι τεχνικές θα αυξήσουν την απόδοση έως και 25% και 50% αντίστοιχα, παρέχοντας πιο αποτελεσματική χρήση των πόρων του δικτύου, ακόμη και σε πολυπληθείς χώρους.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό, το Dynamic Sub-Channel Operation (DSO), θα επιτρέπει στο Wi-Fi 8 να προσαρμόζεται στις δυνατότητες των συσκευών, εξασφαλίζοντας γρηγορότερη διανομή δεδομένων. Η MediaTek εκτιμά ότι το DSO μπορεί να αυξήσει το συνολικό throughput κατά 80%, προσφέροντας βελτιωμένη απόδοση στις πιο απαιτητικές συνθήκες.

Παρά τη συνεχιζόμενη ρυθμιστική διαδικασία, η εξέλιξη του Wi-Fi 8 υπόσχεται να προσφέρει σταθερότερη και πιο αξιόπιστη σύνδεση, με πρώτη εμπορική διαθεσιμότητα των συσκευών το 2028. Όπως συμβαίνει με τους επεξεργαστές και άλλες τεχνολογίες, η έμφαση μεταφέρεται από την αύξηση της ταχύτητας στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και στη βελτίωση της χρήσης, μια αλλαγή που αναμένεται να αναμορφώσει την καθημερινή εμπειρία ασύρματης συνδεσιμότητας.

Τα data centers αντιμετωπίζουν συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες για ψύξη λόγω των υψηλών απαιτήσεων επεξεργασίας και αποθήκευσης, με την ψύξη να καταναλώνει περίπου το 40% της συνολικής τους ενέργειας, ή αλλιώς 8 terawatt-hours ετησίως. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν ανέπτυξαν ένα νέο θερμικό υλικό διεπαφής (TIM) που ξεπερνά σε απόδοση τα καλύτερα εμπορικά προϊόντα ψύξης με υγρό μέταλλο, όπως τα Thermalright και Thermal Grizzly, κατά 56-72%.

Αυτό το νέο υλικό, βασισμένο σε έναν μηχανοχημικά σχεδιασμένο συνδυασμό του κράματος υγρού μετάλλου Galinstan και κεραμικού νιτριδίου αλουμινίου, επιτυγχάνει εξαιρετική ικανότητα μεταφοράς θερμότητας, επιτρέποντας τη διάχυση έως και 2.760 watts θερμότητας σε επιφάνεια 16 τετραγωνικών εκατοστών. Χάρη στη συγκεκριμένη χημική διαδικασία, το υγρό μέταλλο και το κεραμικό υλικό αναμιγνύονται με εξαιρετική ακρίβεια, δημιουργώντας διαβαθμισμένες διεπαφές που διευκολύνουν τη ροή της θερμότητας.

Η ενισχυμένη αυτή απόδοση δεν περιορίζεται μόνο στην καλύτερη ψύξη, καθώς μπορεί επίσης να μειώσει την ενέργεια που απαιτείται για την ψύξη των data centers έως και 65%, δίνοντας τη δυνατότητα εγκατάστασης περισσότερων θερμικών επεξεργαστών στον ίδιο χώρο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις των ερευνητών, το νέο TIM μπορεί να μειώσει τις ανάγκες ψύξης στον κλάδο των data centers κατά 13%, μείωση που αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 5% εξοικονόμηση στην κατανάλωση ενέργειας συνολικά, μειώνοντας σημαντικά τα λειτουργικά κόστη και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.

Παρόλο που το υλικό βρίσκεται ακόμη σε εργαστηριακό στάδιο, οι ερευνητές εργάζονται για την παραγωγή μεγαλύτερων παρτίδων, στοχεύοντας σε πραγματικές δοκιμές με συνεργάτες στον κλάδο των data centers. Αν και η διάθεση του προϊόντος για το κοινό ενδέχεται να καθυστερήσει, οι εξελίξεις αυτές προσφέρουν μια πολλά υποσχόμενη λύση για τα ενεργοβόρα data centers, καθιστώντας τις μεγάλες εγκαταστάσεις πιο αποδοτικές και βιώσιμες.

Το Νόμπελ Φυσικής 2024 απονεμήθηκε στους John J. Hopfield και Geoffrey E. Hinton για τις θεμελιώδεις ανακαλύψεις τους που έχουν συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη της μηχανικής μάθησης μέσω τεχνητών νευρωνικών δικτύων. Οι δύο επιστήμονες χρησιμοποίησαν εργαλεία από τη φυσική για να επινοήσουν μεθόδους που αποτελούν τη βάση της σύγχρονης τεχνητής νοημοσύνης.

Ο John Hopfield ανέπτυξε ένα τύπο νευρωνικού δικτύου που μπορεί να αποθηκεύει και να αναδημιουργεί πρότυπα, όπως εικόνες, χρησιμοποιώντας έννοιες από τη φυσική των σπιν, όπου κάθε άτομο λειτουργεί σαν μικροσκοπικός μαγνήτης. Το δίκτυό του, γνωστό ως Hopfield Network, είναι ικανό να επαναφέρει μια αποθηκευμένη εικόνα ακόμα και αν έχει υποστεί παραμόρφωση, με βάση μια διαδικασία που μειώνει την “ενέργεια” του συστήματος μέχρι να φτάσει στην πιο πιθανή μορφή του αποθηκευμένου μοτίβου.

Ο Geoffrey Hinton, από την άλλη πλευρά, εξέλιξε την ιδέα του Hopfield δημιουργώντας το Boltzmann Machine. Αυτή η δομή χρησιμοποιεί στατιστική φυσική για να αναγνωρίζει χαρακτηριστικά σε δεδομένα, επιτρέποντας την αναγνώριση μοτίβων και τη δημιουργία νέων προτύπων με βάση την εκπαίδευση που έχει λάβει το δίκτυο. Αυτή η μέθοδος, η οποία είναι ευρέως γνωστή και χρησιμοποιείται στα σύγχρονα νευρωνικά δίκτυα, οδήγησε στην ανάπτυξη των προηγμένων τεχνικών μηχανικής μάθησης που γνωρίζουμε σήμερα.

Το έργο των Hopfield και Hinton βοήθησε να τεθούν τα θεμέλια για την εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και της μηχανικής μάθησης, που εφαρμόζονται σήμερα σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, από την ανάπτυξη νέων υλικών μέχρι την αναγνώριση εικόνας και φωνής.

Το Σάββατο, μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον Peter Kazansky από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον στη Βρετανία ανακοίνωσε την επιτυχημένη χάραξη ολόκληρου του ανθρώπινου γονιδιώματος σε έναν "5D" κρύσταλλο μνήμης, με τη βοήθεια της εταιρείας Helixworks Technologies. Αυτό το εγχείρημα είναι το αποκορύφωμα δεκαετιών έρευνας πάνω στη χάραξη δεδομένων με λέιζερ σε διαφανή μέσα αποθήκευσης, που ξεκινά ήδη από το 1996. Η τεχνολογία αυτή μας παρέχει πλέον κρυστάλλους μνήμης "5D" που μπορούν να αποθηκεύσουν μέχρι και 360 terabytes δεδομένων σε έναν κρύσταλλο 5 ιντσών, προσφέροντας πρακτικά αιώνια διάρκεια ζωής χωρίς αλλοίωση δεδομένων.

Ο συγκεκριμένος κρύσταλλος, που κατασκευάζεται από γυαλί πυριτίου (silica glass), κατέχει το ρεκόρ Guinness ως το πιο ανθεκτικό υλικό αποθήκευσης δεδομένων. Είναι ικανός να αντέξει την κοσμική ακτινοβολία, πίεση μέχρι 10 τόνους ανά τετραγωνικό εκατοστό και θερμοκρασίες που φτάνουν τους 1000 βαθμούς Κελσίου. Η χρήση αυτής της τεχνολογίας για την αποθήκευση του ανθρώπινου γονιδιώματος δίνει στην ανθρωπότητα την ελπίδα πως, σε περίπτωση καταστροφής, το γενετικό της υλικό θα μπορούσε να ανακτηθεί ακόμα και μετά από χιλιάδες ή εκατομμύρια χρόνια.

Αν και η τεχνολογία που απαιτείται για την κλωνοποίηση ανθρώπων ή την αναδημιουργία της ανθρωπότητας από το γονιδίωμα δεν υπάρχει ακόμα και ίσως να μην υπάρξει ποτέ, η αποθήκευση τέτοιων δεδομένων σε 5D κρύσταλλους μπορεί να προσφέρει πολλές πρακτικές εφαρμογές. Αυτή η τεχνολογία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ευρέως για την αποθήκευση της γνώσης της ψηφιακής εποχής, διασφαλίζοντας ότι οι μελλοντικές γενιές θα έχουν πρόσβαση στα δεδομένα του σήμερα.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η ονομασία "5D" δεν αναφέρεται σε δύο νέες διαστάσεις του χώρου ή του χρόνου. Στην πραγματικότητα, ο όρος "5D" αναφέρεται στους βαθμούς ελευθερίας που έχει το υλικό. Οι κρύσταλλοι αυτοί βασίζονται σε υπάρχουσες 3D οπτικές τεχνολογίες αποθήκευσης, αλλά χρησιμοποιούν την "διπλοθλαστικότητα" (birefringence) για να αποθηκεύσουν οκτώ bit σε κάθε μικροσκοπικό σημείο αποθήκευσης αντί για ένα, προσφέροντας δύο επιπλέον βαθμούς ελευθερίας, που οδηγούν στον όρο "5D".

Από τα τέλη Σεπτεμβρίου μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου του 2024, η Γη θα αποκτήσει για σύντομο χρονικό διάστημα ένα δεύτερο "φεγγάρι". Πρόκειται για τον αστεροειδή 2024 PT5, ο οποίος θα παγιδευτεί από το βαρυτικό πεδίο της Γης και θα περιστρέφεται γύρω από τον πλανήτη μας για 56,6 ημέρες, πριν επιστρέψει στην τροχιά του γύρω από τον Ήλιο.

Ο αστεροειδής αυτός ανακαλύφθηκε τον Αύγουστο του 2024 από το σύστημα ATLAS, ένα σύστημα παρακολούθησης αστεροειδών που χρηματοδοτείται από τη NASA, με τη βοήθεια οργάνου που βρίσκεται στο Σάδερλαντ της Νότιας Αφρικής. Ο 2024 PT5 ανήκει στην κατηγορία των αστεροειδών "Arjuna", οι οποίοι συνήθως περιστρέφονται γύρω από τον Ήλιο. Ωστόσο, η βαρυτική έλξη της Γης θα τον φέρει σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη μας, σχηματίζοντας μια κίνηση σε σχήμα πέταλου.

Οι επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης παρακολούθησαν την τροχιά του αστεροειδούς για 21 ημέρες και καθόρισαν την πορεία του. Αυτό δεν είναι το πρώτο μίνι-φεγγάρι που περιστρέφεται γύρω από τη Γη· το 2020, ο αστεροειδής 2020 CD3 ήταν συνδεδεμένος με την τροχιά της Γης για αρκετά χρόνια, ενώ ο 2022 NX1 έκανε επίσης μια σύντομη επιστροφή το 2022.

Παρόλο που ο 2024 PT5 θα αποχωρήσει από την τροχιά της Γης τον Νοέμβριο, θα παραμείνει κοντά στον πλανήτη μας για αρκετούς μήνες ακόμα, φτάνοντας σε μια πολύ κοντινή απόσταση στις 9 Ιανουαρίου 2025. Μετά από αυτό, θα απομακρυνθεί ξανά, αλλά οι επιστήμονες αναμένουν την επιστροφή του σε περίπου 30 χρόνια, το 2055. Αν και δεν θα είναι ορατός με γυμνό μάτι ή ερασιτεχνικά τηλεσκόπια, οι επαγγελματίες αστρονόμοι με ισχυρά εργαλεία θα μπορέσουν να τον παρατηρήσουν κατά την παραμονή του κοντά στη Γη.

Σε μια πρωτοποριακή εξέλιξη, οι οθόνες ηλεκτροφωταύγειας κβαντικής κουκκίδας (QD-EL) είναι έτοιμες να φέρουν επανάσταση στην τεχνολογία των οθονών, αντιμετωπίζοντας τους περιορισμούς των οθονών OLED. Ενώ οι οθόνες OLED έχουν επαινεθεί για τα ζωντανά τους χρώματα και το βαθύ μαύρο τους, δεν είναι χωρίς μειονεκτήματα, συμπεριλαμβανομένων πιθανών προβλημάτων καψίματος και περιορισμένης φωτεινότητας. Η τεχνολογία QD-EL υπόσχεται να ξεπεράσει αυτές τις προκλήσεις, προσφέροντας ανώτερες επιδόσεις και μακροζωία.

Οι οθόνες QD-EL χρησιμοποιούν κβαντικές τελείες, σωματίδια ημιαγωγών που μπορούν να εκπέμπουν φως όταν διεγείρονται ηλεκτρικά. Αυτή η τεχνολογία επιτρέπει στις οθόνες QD-EL να παράγουν πιο ακριβή χρώματα και υψηλότερα επίπεδα φωτεινότητας από τις OLED. Επιπλέον, η ανόργανη φύση των κβαντικών κουκίδων σημαίνει ότι είναι λιγότερο επιρρεπείς σε υποβάθμιση με την πάροδο του χρόνου, εξαλείφοντας αποτελεσματικά την εγκαύματα και παρατείνοντας τη διάρκεια ζωής της οθόνης. Αυτή η πρόοδος θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την εμπειρία του χρήστη τόσο στα ηλεκτρονικά είδη ευρείας κατανάλωσης όσο και στις επαγγελματικές εφαρμογές.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας QD-EL καθοδηγείται από σημαντικούς παράγοντες της βιομηχανίας που αναγνωρίζουν τις δυνατότητές της να θέσει νέα πρότυπα στην ποιότητα των οθονών. Οι εταιρείες επενδύουν σημαντικά στην έρευνα και την ανάπτυξη για να φέρουν στην αγορά οθόνες QD-EL, με στόχο να παρέχουν μια βιώσιμη εναλλακτική λύση στις οθόνες OLED. Η εισαγωγή της τεχνολογίας QD-EL αναμένεται να ωθήσει τον ανταγωνισμό και την καινοτομία, ωφελώντας τελικά τους καταναλωτές με καλύτερες και πιο ανθεκτικές επιλογές οθόνης.

Καθώς οι οθόνες QD-EL πλησιάζουν στην εμπορική διαθεσιμότητα, ο δυνητικός αντίκτυπός τους σε διάφορους τομείς γίνεται όλο και πιο εμφανής. Από τα smartphones και τις τηλεοράσεις μέχρι την προηγμένη ιατρική απεικόνιση και την επαυξημένη πραγματικότητα, η τεχνολογία QD-EL υπόσχεται να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούμε με το ψηφιακό περιεχόμενο. Με ενισχυμένη φωτεινότητα, ακρίβεια χρωμάτων και ανθεκτικότητα, οι οθόνες QD-EL θα μπορούσαν σύντομα να αποτελέσουν το νέο χρυσό πρότυπο στην οπτική τεχνολογία, επιτυγχάνοντας αυτό που δεν μπόρεσε να πετύχει η OLED και θέτοντας τις βάσεις για την επόμενη εποχή της καινοτομίας στις οθόνες.

Ένα εντυπωσιακό ουράνιο γεγονός θα κοσμήσει τους πρωινούς ουρανούς καθ' όλη τη διάρκεια του Ιουνίου, με μια σημαντική πλανητική σύνθεση που περιλαμβάνει και τη Σελήνη να συμμετέχει πολλές φορές. Το φαινόμενο αυτό συμβαίνει λόγω της ευθυγράμμισης των πλανητών κατά μήκος του εκλειπτικού επιπέδου, προσφέροντας ένα σπάνιο και όμορφο θέαμα για τους πρωινούς τύπους (που δεν λένε καλημέρες).

Στις 3 Ιουνίου, κοιτάξτε ανατολικά περίπου 20 λεπτά πριν από την ανατολή του ήλιου για να παρακολουθήσετε έξι πλανήτες να σχηματίζουν μια ευθεία γραμμή. Από τον ορίζοντα και πάνω, η παράταξη περιλαμβάνει τον Δία, τον Ερμή, τον Ουρανό, τον Άρη, τον Ποσειδώνα και τον Κρόνο. Ενώ ο Ουρανός και ο Ποσειδώνας θα χρειαστούν κιάλια ή τηλεσκόπιο για να τους εντοπίσετε, ο Δίας, ο Ερμής, ο Άρης και ο Κρόνος θα είναι ορατοί με γυμνό μάτι. Μια λεπτή φθίνουσα ημισέληνος θα ενταχθεί επίσης στη σειρά, εμφανιζόμενη ακριβώς κάτω αριστερά από τον Άρη, αν και όχι σε απόλυτη ευθυγράμμιση λόγω της μικρής κλίσης της τροχιάς της.

Την επόμενη ημέρα, στις 4 Ιουνίου, η Σελήνη θα κινηθεί πιο κοντά στη γραμμή, ενώ ο Ερμής και ο Δίας θα φτάσουν σε στενή σύνοδο. Στις 5 Ιουνίου, ο Ερμής θα μετατοπιστεί προς τα κάτω αριστερά του Δία, αποτελώντας το ανατολικότερο σημείο της παράταξης, με τη σχεδόν νέα Σελήνη να τοποθετείται πάνω από το ζευγάρι. Καθώς ο μήνας προχωράει, ο Ερμής θα εξαφανιστεί από το οπτικό πεδίο, αφήνοντας πέντε πλανήτες να απλώνονται σχεδόν σε 80° στον ουρανό μέχρι τις 30 Ιουνίου, με τη Σελήνη να επανέρχεται ως φθίνουσα ημισέληνος κοντά στον Άρη.

Αυτές οι πλανητικές ευθυγραμμίσεις, αν και δεν είναι ασυνήθιστες, είναι πάντα ένα θέαμα που κόβει την ανάσα. Αξίζει να βγείτε νωρίς έξω για να απολαύσετε την γαλήνια ομορφιά του ηλιακού μας συστήματος που απλώνεται στον ουρανό στην ανατολή του ηλίου.

Ερευνητές του ολλανδικού κβαντικού ινστιτούτου QuTech στο Delft ανακοίνωσαν ότι σχεδιάζουν να κατασκευάσουν τον πρώτο κβαντικό υπολογιστή 100 κβαντικών ψηφίων (qubit) στην Ευρώπη. Όταν ολοκληρωθεί το 2026, η συσκευή θα διατεθεί στο κοινό, παρέχοντας στους επιστήμονες ένα εργαλείο για κβαντικούς υπολογισμούς και προσομοιώσεις.

Το έργο χρηματοδοτείται από τον ολλανδικό οργανισμό-ομπρέλα Quantum Delta NL μέσω της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας OpenSuperQPlus, η οποία έχει 28 εταίρους από 10 χώρες. Στο πλαίσιο του 10ετούς ευρωπαϊκού προγράμματος Quantum Flagship, ύψους 1 δισ. ευρώ, το OpenSuperQPlus στοχεύει στην κατασκευή ενός υπεραγώγιμου κβαντικού επεξεργαστή 100qubit, ως εφαλτήριο για έναν ενδεχόμενο ευρωπαϊκό κβαντικό υπολογιστή 1000qubit.

Η QuTech ιδρύθηκε το 2015 από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Delft (TUD) και τον Ολλανδικό Οργανισμό Εφαρμοσμένης Επιστημονικής Έρευνας (TNO). Έχει γεννήσει πολυάριθμες spin-off εταιρείες, με τα τσιπ να αναπτύσσονται από την QuantWare, την κρυογενετική καλωδίωση από την Delft Circuits, το λογισμικό ελέγχου από την Qblox και το λογισμικό από την Orange Quantum Systems. Η TNO θα εργαστεί για τις διεπαφές ιστού και η TUD θα ενσωματώσει τα διάφορα συστήματα.

Η Quantum Delta NL αναφέρει ότι ο κβαντικός υπολογιστής των 100 qubit θα διατεθεί στο κοινό μέσω μιας πλατφόρμας cloud ως επέκταση της υπάρχουσας πλατφόρμας Quantum Inspire που τέθηκε για πρώτη φορά σε λειτουργία το 2020. Αυτή τη στιγμή περιλαμβάνει έναν επεξεργαστή δύο qubit από spin qubits σε πυρίτιο, καθώς και έναν επεξεργαστή πέντε qubit που βασίζεται σε υπεραγώγιμα qubits.

Το Quantum Inspire επικεντρώνεται επί του παρόντος στην κατάρτιση και την εκπαίδευση, αλλά η αναβάθμιση σε 100 qubits αναμένεται να επιτρέψει την έρευνα στον τομέα της κβαντικής πληροφορικής. Ο επικεφαλής ερευνητής της QuTech Leonardo DiCarlo πιστεύει ότι ο κύκλος της Ε&Α έχει "κλείσει τον κύκλο του", όπου η ακαδημαϊκή έρευνα επέτρεψε πρώτα την ανάπτυξη των spin-off εταιρειών και τώρα τα προϊόντα τους χρησιμοποιούνται για την επιτάχυνση της ακαδημαϊκής έρευνας.

Ένα κολοσσιαίο διαστημικό σκουπίδι, η Εκτεθειμένη Παλέτα 9 (EP9), βρίσκεται σε πορεία σύγκρουσης με τη Γη μετά την εκτόξευσή του από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) τον Μάρτιο του 2021. Με βάρος σχεδόν 3 τόνους, η EP9 είναι φορτωμένη με παλιές μπαταρίες νικελίου-υδρογόνου. Αν και τέτοιες απορρίψεις αποτελούν συνήθη πρακτική στον ISS, το EP9 κατέχει το ρεκόρ ως το πιο ογκώδες αντικείμενο που απορρίπτεται από τον σταθμό. Αναμένεται να επανέλθει στην ατμόσφαιρα της Γης μεταξύ του μεσημεριού της 8ης Μαρτίου και του μεσημεριού της 9ης Μαρτίου, το Ομοσπονδιακό Γραφείο Πολιτικής Προστασίας και Αρωγής Καταστροφών της Γερμανίας εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία προειδοποιεί για πιθανά φωτεινά φαινόμενα ή ηχητικούς κρότους κατά την επανείσοδο, καθώς επίσης και χάρτη που δείχνει πιθανές διαδρομές επανεισόδου της παλέτας μπαταριών. Παρά τη διαβεβαίωση ότι ο κίνδυνος για τη Γερμανία είναι πολύ χαμηλός, οι αρχές παρακολουθούν στενά την κατάσταση. 

Ο αστρονόμος Jonathan McDowell από το Κέντρο Αστροφυσικής Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics εκτιμά ότι το παράθυρο επανεισόδου θα είναι μεταξύ 7:30 π.μ. ώρα Ελλάδας και 3:30 π.μ. ώρα Ελλάδας στις 9 Μαρτίου. Το EP9, που μεταφέρει έξι μονάδες τροχιακής αντικατάστασης μπαταριών ιόντων λιθίου (ORUs), παραδόθηκε στον ISS τον Μάιο του 2020 μέσω του ιαπωνικού HTV-9 (Kountori 9). Η NASA, κατά τη διάρκεια της εκτόξευσης, διευκρίνισε ότι η μάζα του EP9 ισούται κατά προσέγγιση με εκείνη ενός μεγάλου SUV και προέβλεψε την επανείσοδό του στη γήινη ατμόσφαιρα εντός δύο έως τεσσάρων ετών. Με την αβεβαιότητα που περιβάλλει τα διαστημικά σκουπίδια, οι παρατηρητές και οι αρχές θα παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις κατά την αναμενόμενη περίοδο επανεισόδου.

Ο δορυφορικός ιχνηλάτης Marco Langbroek κατέγραψε πρόσφατα πλάνα της μπαταρίας να περνά πάνω από τις Κάτω Χώρες, δημιουργώντας προσδοκία για την επερχόμενη επανείσοδό της. Καθώς οι διαστημικές υπηρεσίες παλεύουν με τις προκλήσεις της διαχείρισης των διαστημικών σκουπιδιών, περιστατικά όπως αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία των συνεχών προσπαθειών για την αντιμετώπιση του αυξανόμενου προβλήματος των τροχιακών απορριμμάτων. Ενώ η πιθανότητα να προσκρούσουν τα συντρίμμια στη Γερμανία παραμένει χαμηλή, οι αρχές παραμένουν σε επαγρύπνηση και είναι έτοιμες να παράσχουν επικαιροποιημένες πληροφορίες σε περίπτωση αύξησης του κινδύνου. Η επανείσοδος των διαστημικών σκουπιδιών προσθέτει μια άλλη διάσταση στις συνεχιζόμενες συζητήσεις σχετικά με τις βιώσιμες πρακτικές και την υπεύθυνη διαχείριση του γήινου τροχιακού περιβάλλοντος.

Το εμβληματικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Frank Herbert, Dune, γοητεύει τους αναγνώστες με την περίπλοκη οικοδόμηση του κόσμου του, με πρωταγωνιστή τον έρημο πλανήτη Arrakis. Μια πρόσφατη κλιματική προσομοίωση από ερευνητές, μεταξύ των οποίων και ο μελετητής κλιματικών μοντέλων Alexander Farnsworth από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, εξέτασε τη βιωσιμότητα της ανθρώπινης κατοίκησης στον Arrakis. Η προσομοίωση, βασισμένη στη φυσική του κλίματος της Γης με πρόσθετες λεπτομέρειες από τα μυθιστορήματα του Herbert, αποκαλύπτει πιθανές προκλήσεις. Ο Arrakis διαθέτει θερμότερη ατμόσφαιρα λόγω των αυξημένων επιπέδων όζοντος, γεγονός που απαιτεί τεχνολογία για τη διαχείριση της τοξικότητας. Ενώ η ανθρώπινη ζωή φαίνεται εφικτή με προσαρμογές, τα γιγάντια σκουλήκια, ένα σημαντικό χαρακτηριστικό στο Dune, παρουσιάζουν βιολογικές προκλήσεις, εγείροντας αμφιβολίες για την ύπαρξή τους σε ένα τέτοιο κλίμα.

Η προσομοίωση του κλίματος υποδηλώνει ότι το Arrakis μπορεί να μην ευθυγραμμιστεί ακριβώς με τις περιγραφές του Herbert. Οι ακραίες θερμοκρασίες στους πόλους και οι τυφλοί άνεμοι στους τροπικούς δημιουργούν προκλήσεις για την ανθρώπινη εγκατάσταση. Η ανάγκη για τεχνολογία και εξωγήινη υποστήριξη για είδη πρώτης ανάγκης όπως η τροφή και το νερό υπογραμμίζει την αφιλόξενη φύση του πλανήτη. Ενώ ο Arrakis φαίνεται βιώσιμος, θα απαιτούσε σημαντική προσαρμογή και υποδομές για την ανθρώπινη επιβίωση, προσθέτοντας ένα επίπεδο ρεαλισμού στη φανταστική δημιουργία του Herbert.

Αμφιβολίες σχετικά με τη σκοπιμότητα των γιγάντιων σκουληκιών

Παρά τις δυνατότητες ανθρώπινης προσαρμογής, παραμένουν αμφιβολίες σχετικά με την ύπαρξη γιγάντιων σκουληκιών. Ο παλαιοντολόγος σπονδυλωτών Patrick Lewis αμφισβητεί τη δυνατότητα δημιουργίας τέτοιων κολοσσιαίων πλασμάτων. Με τους περιορισμούς στην απορρόφηση οξυγόνου για τα μεγάλα ασπόνδυλα και τις προκλήσεις της βαρύτητας για τα σπονδυλωτά, τίθεται υπό αμφισβήτηση η αληθοφάνεια των γιγάντιων σκουληκιών του Dune. Ο Lewis υποστηρίζει ότι τέτοιοι τεράστιοι οργανισμοί θα απαιτούσαν πρωτοφανείς βιολογικές δομές, εγείροντας αμφιβολίες για τη βιωσιμότητά τους στο κλίμα του Arrakis. Καθώς οι θαυμαστές περιμένουν με ανυπομονησία το Dune: Part Two, ο επιστημονικός έλεγχος προσθέτει μια μοναδική προοπτική στα φανταστικά στοιχεία της δημιουργίας του Herbert.

Ο David Kahn, ο ιστορικός του οποίου το πρωτοποριακό βιβλίο "The Codebreakers" έριξε φως στον μυστικοπαθή κόσμο της κρυπτολογίας, έφυγε από τη ζωή στις 24 Ιανουαρίου 2023. Ο David Kahn γεννήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 1930 στο Μανχάταν και μεγάλωσε στο Great Neck, στη βόρεια ακτή του Long Island. Η μητέρα του, Florence (Abraham) Kahn, ήταν ιδιοκτήτρια εργοστασίου υαλουργίας και ο πατέρας του, Jesse Kahn, ήταν δικηγόρος. Μια τυχαία συνάντηση προκάλεσε το ενδιαφέρον του David για τους κώδικες. Όταν ήταν έφηβος, είδε ένα βιβλίο στη δημόσια βιβλιοθήκη του Great Neck: "Secret and Urgent" (1939), του Fletcher Pratt, μια ιστορία των μυστικών κωδίκων γεμάτη με το είδος της μυστικοπαθούς ίντριγκας που κάνει την καρδιά να χτυπάει δυνατά. "Με γάντζωσε - και δεν μεγάλωσα ποτέ", δήλωσε στην Washington Post το 1978.

Ο κ. Kahn πήρε πτυχίο κοινωνικών επιστημών από το Πανεπιστήμιο Bucknell το 1951 και στη συνέχεια πήγε να εργαστεί στη Newsday, στο Λονγκ Άιλαντ, ως δημοσιογράφος. Η κρυπτολογία παρέμεινε ένα δευτερεύον ενδιαφέρον μέχρι το 1960, όταν έγραψε ένα άρθρο για το περιοδικό The New York Times Magazine σχετικά με την ιστορία του θέματος, εμπνευσμένο από την αποστασία δύο υπαλλήλων της Εθνικής Υπηρεσίας Ασφαλείας στη Σοβιετική Ένωση- πήραν μαζί τους ένα θησαυρό μυστικών αποκρυπτογράφησης των ΗΠΑ. Η ιστορία προκάλεσε το ενδιαφέρον του κοινού για την N.S.A. και κέρδισε στον κ. Kahn το συμβόλαιο για το βιβλίο που οδήγησε στο βιβλίο "The Codebreakers". Έφυγε από το Newsday για να το γράψει, και μετά πήγε να εργαστεί ως συντάκτης κειμένων στην International Herald Tribune στο Παρίσι.

Πριν από το βιβλίο του Kahn, η κρυπτολογία (cryptology) ήταν καλυμμένη με μυστικότητα, παρά τον καθοριστικό ρόλο της στην ιστορία και τις προόδους της στον 20ό αιώνα. Το "The Codebreakers" το άλλαξε αυτό. Αυτό το έπος των 1.000 σελίδων παρακολουθούσε την ιστορία της αποκρυπτογράφησης από την αρχαία Αίγυπτο έως την αυγή των τεχνικών που υποστηρίζονται από υπολογιστές. Η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας, ο κύριος κρυπτογραφικός βραχίονας της χώρας, σκέφτηκε πώς να εμποδίσει τη δημοσίευσή του. Σκέφτηκε ακόμη και να εισβάλει στο σπίτι του κ. Kahn στο Great Neck της Νέας Υόρκης. Τελικά το πρακτορείο επέλεξε πιο ανοιχτά μέσα, απαιτώντας από τον εκδότη Macmillan να μην το κυκλοφορήσει. Η εταιρεία αρνήθηκε- αντ' αυτού, η MacMillan και ο κ. Kahn υπέβαλαν το κείμενο στο Υπουργείο Άμυνας για έλεγχο. Ο κ. Kahn συμφώνησε να κόψει μερικές παραγράφους σχετικά με τις προσπάθειες της Βρετανίας για την αποκρυπτογράφηση κωδικών κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι οποίες ήταν ακόμη απόρρητες, αλλά κατά τα άλλα κράτησε το βιβλίο ανέπαφο. Παρά το βάρος και το θέμα του, το βιβλίο έγινε επιτυχία, πουλώντας χιλιάδες αντίτυπα και προκαλώντας το ενδιαφέρον του κοινού για την κρυπτολογία.

Όπως σημειώνει ο Steven Levy, συγγραφέας του βιβλίου "Crypto: (2001) σε μια συνέντευξη, "Υπήρχαν τόσο λίγα διαθέσιμα στοιχεία για την κρυπτογραφία. Και πέρα από τα βιβλία για παιδιά για τη χρήση τροχού, δακτυλίων αποκωδικοποίησης και τέτοια πράγματα, η σοβαρή δουλειά ήταν απόρρητη". Ο David Kahn υποστήριζε ότι η κρυπτολογία έπρεπε να είναι ελεύθερη- η επερχόμενη επανάσταση των ψηφιακών επικοινωνιών και η ανάγκη να διατηρηθούν οι επικοινωνίες αυτές ασφαλείς το απαιτούσαν. Παρέχοντας έναν λεπτομερή χάρτη για το πού είχε φτάσει η κρυπτολογία, παρακίνησε τους επίδοξους προγραμματιστές να προχωρήσουν παραπέρα - το βιβλίο του κ. Kahn, είπε ο κ. Levy, ήταν "η Βίβλος τους". Ο Kahn άνοιξε το δρόμο για τις εξελίξεις στην ψηφιακή ασφάλεια που είναι ζωτικής σημασίας για το σύγχρονο κόσμο.

Ο αντίκτυπος του Kahn επεκτάθηκε πέρα από το "The Codebreakers". Έχει συγγράψει πολλά άλλα βιβλία, μεταξύ των οποίων το "Hitler's Spies", το οποίο εξετάζει τις αποτυχίες των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Ίδρυσε μάλιστα το ακαδημαϊκό περιοδικό "Cryptologia". Σε μια αξιοσημείωτη αλλαγή, η NSA, που κάποτε ήταν επιφυλακτική απέναντι στο έργο του, αναγνώρισε αργότερα τη συμβολή του και τον εισήγαγε στο Hall of Fame της.

Η ζωή και το έργο του David Kahn γεφύρωσαν το χάσμα μεταξύ του μυστικού κόσμου της αποκρυπτογράφησης και της δημόσιας κατανόησης. Η αφοσίωσή του στην ανοιχτή έρευνα και την ιστορική γνώση όχι μόνο εκπαίδευσε το κοινό αλλά και προώθησε κρίσιμες εξελίξεις στην ψηφιακή ασφάλεια, αφήνοντας μια διαρκή κληρονομιά στην εποχή της πληροφορίας.

Ένα τυπικό ψεκαστικό γκαζόν διαθέτει διάφορα ακροφύσια τοποθετημένα υπό γωνία σε έναν περιστρεφόμενο τροχό- όταν αντλείται νερό, απελευθερώνουν πίδακες που προκαλούν την περιστροφή του τροχού. Τι θα συνέβαινε όμως αν το νερό απορροφούνταν από τον ψεκαστήρα; Προς ποια κατεύθυνση θα περιστρεφόταν τότε ο τροχός, ή θα περιστρεφόταν καθόλου; Αυτή είναι η ουσία του προβλήματος του "αντίστροφου ψεκαστήρα", με το οποίο φυσικοί όπως ο Richard Feynman, μεταξύ άλλων, καταπιάνονται από τη δεκαετία του 1940. Τώρα, εφαρμοσμένοι μαθηματικοί του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης πιστεύουν ότι έλυσαν το αίνιγμα, σύμφωνα με μια πρόσφατη δημοσίευση στο περιοδικό Physical Review Letters - και η απάντηση αμφισβητεί τη συμβατική σοφία επί του θέματος.

Τα μικροσωματίδια που σκεδάζονται με φως αποκαλύπτουν το μοτίβο ροής για την αντίστροφη λειτουργία (αναρρόφηση) ενός ψεκαστήρα, δείχνοντας δίνες και πολύπλοκα μοτίβα ροής που σχηματίζονται μέσα στον κεντρικό θάλαμο. Πηγή: K. Wang et al., 2024 

"Η μελέτη μας λύνει το πρόβλημα συνδυάζοντας εργαστηριακά πειράματα ακριβείας με μαθηματική μοντελοποίηση που εξηγεί πώς λειτουργεί ένας αντίστροφος ψεκαστήρας", δήλωσε ο συν-συγγραφέας Leif Ristroph του Ινστιτούτου Courant του NYU. "Διαπιστώσαμε ότι ο αντίστροφος ψεκαστήρας περιστρέφεται στην "αντίστροφη" ή αντίθετη κατεύθυνση όταν λαμβάνει νερό, όπως κάνει όταν το εκτοξεύει, και η αιτία είναι λεπτή και εκπληκτική".

Το εργαστήριο του Ristroph ασχολείται συχνά με τέτοιου είδους γρίφους του πραγματικού κόσμου. Για παράδειγμα, το 2018, ο Ristroph και οι συνάδελφοί του τελειοποίησαν τη συνταγή για την τέλεια φυσαλίδα με βάση πειράματα με σαπουνάκια λεπτών υμενίων. (Θέλετε ένα κυκλικό ραβδί με περίμετρο 1,5 ίντσας και πρέπει να φυσάτε απαλά με σταθερή ταχύτητα 6,9 cm/s). Το 2021, το εργαστήριο Ristroph εξέτασε τις διαδικασίες σχηματισμού που διέπουν τα λεγόμενα "πέτρινα δάση" που είναι κοινά σε ορισμένες περιοχές της Κίνας και της Μαδαγασκάρης. Αυτοί οι αιχμηροί βραχώδεις σχηματισμοί, όπως το περίφημο Πέτρινο Δάσος στην επαρχία Γιουνάν της Κίνας, είναι το αποτέλεσμα της διάλυσης στερεών σε υγρά παρουσία της βαρύτητας, η οποία παράγει φυσικές ροές συναγωγής.

Το 2021, το εργαστήριό του κατασκεύασε μια λειτουργική βαλβίδα Tesla, σύμφωνα με το σχέδιο του εφευρέτη, και μέτρησε τη ροή του νερού μέσω της βαλβίδας και προς τις δύο κατευθύνσεις σε διάφορες πιέσεις. Διαπίστωσαν ότι το νερό έρεε περίπου δύο φορές πιο αργά στη μη προτιμώμενη κατεύθυνση. Και το 2022, ο Ristroph μελέτησε την εκπληκτικά πολύπλοκη αεροδυναμική του τι κάνει ένα καλό αεροπλάνο από χαρτί - συγκεκριμένα τι χρειάζεται για ομαλή ολίσθηση. Διαπίστωσαν ότι η αεροδυναμική των χάρτινων αεροπλάνων διαφέρει σημαντικά από τα συμβατικά αεροσκάφη, τα οποία βασίζονται σε αεροτομές για να δημιουργήσουν άνωση.

Το πρόβλημα του αντίστροφου ψεκαστήρα συνδέεται με τον Φάινμαν επειδή αυτός έκανε γνωστή την έννοια, αλλά στην πραγματικότητα χρονολογείται από ένα κεφάλαιο στο βιβλίο του Ernst Mach The Science of Mechanics (Die Mechanik in Ihrer Entwicklung Historisch-Kritisch Dargerstellt) του 1883. Το πείραμα σκέψης του Mach έμεινε σε σχετική αφάνεια μέχρι που μια ομάδα φυσικών του Πανεπιστημίου Princeton άρχισε να συζητά το θέμα τη δεκαετία του 1940.

Ο Feynman ήταν μεταπτυχιακός φοιτητής εκεί εκείνη την εποχή και ρίχτηκε στη συζήτηση με ενθουσιασμό, επινοώντας μάλιστα ένα πείραμα στο εργαστήριο κυκλοτρονίων για να ελέγξει την υπόθεσή του. (Κατά τον τρόπο του Feynman, το πείραμα αυτό κατέληξε στην έκρηξη ενός γυάλινου βαρελιού που χρησιμοποιήθηκε στη συσκευή λόγω της υψηλής εσωτερικής πίεσης).

Κάποιος θα μπορούσε να διαισθανθεί ότι ένας αντίστροφος ψεκαστήρας θα λειτουργούσε ακριβώς όπως ένας κανονικός ψεκαστήρας, απλώς θα έπαιζε ανάποδα, για να το πούμε έτσι. Αλλά η φυσική αποδεικνύεται πιο περίπλοκη. "Η απάντηση είναι απολύτως σαφής με την πρώτη ματιά", έγραψε ο Feynman στο Surely You're Joking, Mr. Feynman (1985). "Το πρόβλημα ήταν ότι κάποιος τύπος πίστευε ότι ήταν απολύτως σαφές [ότι η περιστροφή θα ήταν] προς τη μία κατεύθυνση, και κάποιος άλλος τύπος πίστευε ότι ήταν απολύτως σαφές προς την άλλη κατεύθυνση".

Εκτόξευση χρωστικής από τον ψεκαστήρα καθώς αυτός περιστρέφεται σε εμπρόσθια λειτουργία. Πηγή: K. Wang et al., 2024
 

Ο Mach πρότεινε ότι δεν θα υπήρχε περιστροφή με έναν αντίστροφο εκτοξευτήρα: η δύναμη αντίδρασης στο ακροφύσιο καθώς απορροφά νερό τραβάει το ακροφύσιο αριστερόστροφα, ενώ το νερό που ρέει στο εσωτερικό του ακροφυσίου το ωθεί δεξιόστροφα. Οι δύο δυνάμεις αλληλοεξουδετερώνονται σε αυτό το σενάριο σταθερής κατάστασης. Το πείραμα του ίδιου του Feynman έδειξε ένα ελαφρύ τρέμουλο όταν εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πίεση για την άντληση νερού μέσω του ακροφυσίου, και στη συνέχεια ο ψεκαστήρας επέστρεψε στην αρχική του θέση και παρέμεινε ακίνητος.

Άλλοι όμως πρότειναν ότι αν η τριβή ήταν αρκετά χαμηλή και ο ρυθμός εισροής αρκετά υψηλός, ένας αντίστροφος ψεκαστήρας θα αρχίσει να γυρίζει προς την αντίθετη κατεύθυνση από έναν συνηθισμένο ψεκαστήρα, χάρη στο σχηματισμό μιας δίνης στο εσωτερικό του. Όπως έγραψε ο Philip Ball στο APS Physics, μετά τις προσπάθειες του Feynman, "ορισμένα πειράματα έδειξαν σταθερή αντίστροφη περιστροφή, ορισμένα έδειξαν μόνο παροδική περιστροφή και ορισμένες καταστάσεις οδήγησαν σε ασταθή περιστροφή που άλλαζε κατεύθυνση ή προχωρούσε προς μια κατεύθυνση που εξαρτιόταν από την πειραματική γεωμετρία".

Ο Leif Ristroph και οι συνεργάτες του, οι κατασκεύασαν το δικό τους προσαρμοσμένο ψεκαστήρα που ενσωμάτωσε περιστροφικά ρουλεμάν εξαιρετικά χαμηλής τριβής, ώστε η συσκευή τους να μπορεί να περιστρέφεται ελεύθερα. Βύθισαν τον ψεκαστήρα τους σε νερό και χρησιμοποίησαν μια ειδική συσκευή για να αντλούν νερό είτε μέσα είτε έξω με προσεκτικά ελεγχόμενη ροή. Ιδιαίτερα σημαντικό για το πείραμα ήταν το γεγονός ότι ο προσαρμοσμένος εκτοξευτήρας τους επέτρεπε στην ομάδα να παρατηρεί και να μετρά τον τρόπο με τον οποίο το νερό έρεε μέσα, έξω και μέσα από τη συσκευή. Η προσθήκη χρωστικών ουσιών και μικροσωματιδίων στο νερό και ο φωτισμός τους με λέιζερ βοήθησε στην καταγραφή των ροών σε βίντεο υψηλής ταχύτητας. Έκαναν τα πειράματά τους για αρκετές ώρες κάθε φορά, ώστε να μπορούν να χαρτογραφήσουν με ακρίβεια τα μοτίβα της ροής των υγρών.

Η ομάδα διαπίστωσε ότι ο αντίστροφος ψεκαστήρας περιστρέφεται 50 φορές πιο αργά από έναν κανονικό ψεκαστήρα, αλλά λειτουργεί με παρόμοιους μηχανισμούς, γεγονός που προκαλεί έκπληξη. "Ο κανονικός ή "μπροστινός" ψεκαστήρας μοιάζει με πύραυλο, αφού προωθείται εκτοξεύοντας πίδακες", δήλωσε ο Ristroph. "Αλλά ο αντίστροφος ψεκαστήρας είναι μυστηριώδης, αφού το νερό που αναρροφάται δεν μοιάζει καθόλου με πίδακες. Ανακαλύψαμε ότι το μυστικό κρύβεται στο εσωτερικό του ψεκαστήρα, όπου πράγματι υπάρχουν πίδακες που εξηγούν τις παρατηρούμενες κινήσεις".

Ένας αντίστροφος ψεκαστήρας λειτουργεί σαν ένας "πύραυλος από μέσα προς τα έξω", σύμφωνα με τον Ristroph, και παρόλο που οι εσωτερικοί πίδακες συγκρούονται, δεν το κάνουν μετωπικά. "Οι πίδακες δεν κατευθύνονται ακριβώς στο κέντρο λόγω της παραμόρφωσης της ροής καθώς περνάει μέσα από τον καμπύλο βραχίονα", έγραψε ο Ball. "Καθώς το νερό ρέει γύρω από τις καμπύλες των βραχιόνων, εκσφενδονίζεται προς τα έξω από τη φυγόκεντρο δύναμη, γεγονός που προκαλεί ασύμμετρα προφίλ ροής". Πρόκειται ομολογουμένως για ένα λεπτό φαινόμενο, αλλά τα πειραματικά παρατηρηθέντα μοτίβα ροής βρίσκονται σε εξαιρετική συμφωνία με τα μαθηματικά μοντέλα της ομάδας.

Physical Review Letters, 2024. DOI: 10.1103/PhysRevLett.132.044003