Οι ΗΠΑ ζητούν πρόσβαση σε ιατρικά δεδομένα Αφρικανών για ανθρωπιστική βοήθεια

Η ερευνητική δημοσιογραφική ιστοσελίδα ProPublica δημοσίευσε στις 17 Ιουνίου 2026 εκτενή έρευνα για τις διμερείς συμφωνίες υγείας που έχει συνάψει η κυβέρνηση Τραμπ με αφρικανικές χώρες στο πλαίσιο της λεγόμενης America First Global Health Strategy. Η απαίτηση πρόσβασης σε δεδομένα υγείας βρίσκεται στον πυρήνα της νέας στρατηγικής, η οποία αντιμετωπίζει ανοιχτά την ανάγκη για ιατρικές θεραπείες στο εξωτερικό ως μοχλό διαπραγμάτευσης. Σύμφωνα με δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο τον Σεπτέμβριο, η βοήθεια θα παρέχεται πλέον «κατά τρόπο που ωφελεί άμεσα τον αμερικανικό λαό και προωθεί άμεσα το εθνικό συμφέρον».

Τι αποκαλύπτει η έρευνα

Το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει τις συμφωνίες βοήθειας και κοινής χρήσης δεδομένων που έχει υπογράψει με περισσότερες από 30 χώρες, ωστόσο η ανάλυση εννέα από αυτές από την ProPublica αποτυπώνει την έκταση των αμερικανικών απαιτήσεων πρόσβασης σε δεδομένα και τους κινδύνους για τους πολίτες των χωρών που τις υπέγραψαν. Η ProPublica εξέτασε επίσης ανέκδοτη έως τώρα συμφωνία κοινής χρήσης δεδομένων με την Ουγκάντα, αντίστοιχη με την Κένυα, έξι συμφωνίες για την κοινή χρήση παθογόνων που δημοσίευσε το Υπουργείο Εξωτερικών, καθώς και γενικά πρότυπα συμφωνιών — μαζί με ανάλυση εγγράφων που παρείχε αποκλειστικά στην ProPublica η οργάνωση Public Citizen.

Σύμφωνα με εκπρόσωπο του Υπουργείου Εξωτερικών, οι συμφωνίες «αφορούν μόνο τον ίδιο τύπο συγκεντρωτικών, ανωνυμοποιημένων δεδομένων που χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια στην καταπολέμηση του HIV/AIDS, της ελονοσίας και της φυματίωσης», με «κανένα προσωπικό αναγνωριστικό δεδομένο να μην παραλαμβάνεται ή κοινοποιείται από την αμερικανική κυβέρνηση». Ωστόσο, εμπειρογνώμονες χαρακτηρίζουν τις συμφωνίες αόριστες και ελλιπείς σε τυπικές διατάξεις προστασίας προσωπικών δεδομένων από έκθεση, κατάχρηση ή εμπορική εκμετάλλευση χωρίς τη συγκατάθεση των πολιτών.

Το δίλημμα της Ουγκάντα και οι αντιδράσεις

Αν η Ουγκάντα δεχόταν τους όρους της συμφωνίας, θα έπρεπε να παρέχει στις ΗΠΑ πρόσβαση στα δεδομένα εκατομμυρίων πολιτών της· αν αρνούνταν, θα έχανε πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια για την αντιμετώπιση HIV, ελονοσίας, φυματίωσης και άλλων ασθενειών. Στις 10 Δεκεμβρίου, υπέγραψε. Συνολικά, σχεδόν 2,3 δισεκατομμύρια δολάρια αμερικανικής βοήθειας κατευθύνονται στην Ουγκάντα, η οποία δεσμεύτηκε να συνεπενδύσει πάνω από 500 εκατομμύρια δολάρια στην υγεία.

Αξιωματούχοι της Ζάμπιας, της Ζιμπάμπουε και της Γκάνας αρνήθηκαν τις αρχικές συμφωνίες. Στη Ζιμπάμπουε, η κυβέρνηση αποχώρησε από συμφωνία 367 εκατομμυρίων δολαρίων λόγω ρητρών που απαιτούσαν ταχεία κοινοποίηση δεδομένων παθογόνων και επιδημικών εκρήξεων χωρίς σαφείς εγγυήσεις για τον τρόπο χρήσης τους. Στην Κένυα, το Ανώτατο Δικαστήριο ανέστειλε την εφαρμογή του Μνημονίου Συνεργασίας μετά από δύο χωριστές προσφυγές, λόγω ανησυχιών για την ιδιωτικότητα των ιατρικών δεδομένων και την παράκαμψη του κοινοβουλίου.

Κίνδυνοι ανωνυμοποίησης και εμπορική αξία

Ακόμη και όταν τα προσωπικά στοιχεία έχουν αφαιρεθεί, τα άτομα σε «ανωνυμοποιημένα» δεδομένα μπορούν να επαναπροσδιοριστούν με χρήση τεχνητής νοημοσύνης και άλλων εργαλείων. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, μεγάλα σύνολα δεδομένων υγείας έχουν αποκτήσει τεράστια αξία — η ακριβής αξία των δεδομένων υγείας ολόκληρου ενός έθνους παραμένει αδιευκρίνιστη, αλλά εκτιμάται ότι θα μπορούσε να είναι εξαιρετικά πολύτιμη για εταιρείες που αναπτύσσουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.

Η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει επίσης πρωτοφανή εμπλοκή ιδιωτικών εταιρειών στη διαχείριση και επεξεργασία αυτών των δεδομένων. Οι συμφωνίες με Μοζαμβίκη, Ρουάντα και Λιβερία απαιτούν από αυτές να παρέχουν «οποιαδήποτε δεδομένα» ζητηθούν από τις ΗΠΑ, ενώ η συμφωνία με την Ουγκάντα επιτρέπει στις ΗΠΑ να πραγματοποιούν αιφνιδιαστικούς ελέγχους σε κλινικές και εγκαταστάσεις υγείας.

Σύμφωνα με ανάλυση του Center for Global Development, οι συμφωνίες αντιστοιχούν κατά μέσο όρο σε μείωση 49% της ετήσιας αμερικανικής χρηματοδότησης υγείας σε κάθε χώρα, σε σύγκριση με τις δαπάνες του οικονομικού έτους 2024.

Πηγές

• ProPublica — "Digital Colonialism": U.S. Demands to Access Africans' Data Raise Privacy, Sovereignty Concerns (17 Ιουνίου 2026)
• Common Dreams / Human Rights Watch — Troubling Conditions in Trump Health Aid Agreements With Africa
• Health Policy Watch — December Deals: US Signs Bilateral Health Agreements With 14 African Countries
• The Africa Report — Some African governments are refusing Trump's 'America First' health deals
• Center for Global Development — What We Know About the Trump Administration's Global Health Agreements
• Carnegie Endowment for International Peace — Kenya's Health Deal Is a Stress Test for the America First Global Health Strategy