FSF: Πώς δύο άνθρωποι κρατούν 63 υπηρεσίες σε «ελεύθερο λογισμικό» στην πράξη

Η Free Software Foundation (FSF) δημοσίευσε στις 8 Ιανουαρίου 2026 ένα κείμενο του Ian Kelling, προέδρου της FSF και senior systems administrator, που περιγράφει με πρακτικούς όρους τι σημαίνει «ελευθερία λογισμικού» στην καθημερινή λειτουργία. Η τεχνική ομάδα της FSF, σήμερα μόλις δύο άτομα, τρέχει 63 διαφορετικές υπηρεσίες, πλατφόρμες και ιστοσελίδες για την ίδια την FSF, το GNU Project και άλλες κοινότητες, σε περίπου δώδεκα φυσικούς servers σε δύο data centers στη Βοστώνη.

Το βασικό επιχείρημα του Kelling είναι ότι αυτό το “πίσω από την κουρτίνα” έργο δεν είναι απλά μια ιδεολογική άσκηση. Χωρίς την υποδομή και τους ελέγχους της, η FSF δεν θα μπορούσε, όπως λέει, να φιλοξενεί συνέδρια, να προγραμματίζει συναντήσεις ή να επεξεργάζεται οικονομικές συναλλαγές, με εργαλεία που να σέβονται τις ελευθερίες που πρεσβεύει. Το σκεπτικό είναι απλό, ό,τι επιλέγουν και καθαρίζουν για δική τους χρήση, μένει ελεύθερο και για τους υπόλοιπους.

Η διαδικασία επιλογής ξεκινά από «εμπιστευμένες» πηγές. Πρώτη στάση είναι συνήθως τα αποθετήρια μιας πλήρως ελεύθερης διανομής GNU/Linux, όπως το Trisquel, όπου τα πακέτα έχουν ήδη περάσει αξιολόγηση ως προς την ελευθερία τους. Η αναζήτηση γίνεται ακόμη και με απλά εργαλεία γραμμής εντολών, όπως το apt-cache search, που σαρώνει δεκάδες χιλιάδες πακέτα. Παράλληλα, η FSF αξιοποιεί το Free Software Directory, που το τρέχει η ίδια, ως δεύτερη «δεξαμενή» επαληθευμένων επιλογών. Αν δεν βρεθεί λύση εκεί, τότε το ψάξιμο ανοίγει προς μη προελεγμένες πηγές, με περισσότερη καχυποψία.

Εκεί, το κλειδί είναι ο έλεγχος αδειών και η επιβεβαίωση ότι υπάρχει πραγματικά διαθέσιμος πηγαίος κώδικας, και όχι μόνο αδιαφανή δυαδικά ή “minified” JavaScript. Ο Kelling τονίζει ότι ακόμη και όταν μια άδεια φαίνεται «προφανής», η ομάδα δεν εμπιστεύεται την πρώτη ένδειξη που θα βρει. Περιγράφει επίσης ότι η FSF έχει τεκμηριωμένη βασική διαδικασία επαλήθευσης για το αν ένα πρόγραμμα είναι ελεύθερο, αλλά στην πράξη χρειάζεται συχνά πιο βαθύ σκάψιμο.

Το πιο χειροπιαστό παράδειγμα είναι το BigBlueButton, μια πλατφόρμα τηλεδιάσκεψης με έντονη χρήση σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα. Ο Kelling αναφέρει ότι έκανε πρόσφατα επανέλεγχο αδειών, αφιερώνοντας περίπου 4 ώρες σε development έκδοση (git commit b14adecd), επειδή το έργο κουβαλά εκατοντάδες εξαρτήσεις Node.js. Για να το διαχειριστεί, χρησιμοποίησε αυτοματοποίηση με εργαλεία όπως το ScanCode, καθώς και έλεγχο μεταδεδομένων αδειών στο οικοσύστημα npm με το npx license-checker.

Ο λόγος του επανελέγχου ήταν μια παλιά αλλά διαβρωτική αλλαγή στην εφοδιαστική αλυσίδα αδειών. Όπως περιγράφει, το BigBlueButton 2.2 χρησιμοποιούσε μια ελεύθερα αδειοδοτημένη έκδοση της MongoDB, αλλά στις εκδόσεις 2.3 και 2.4 «πήρε μαζί του» την αλλαγή άδειας που έκανε η MongoDB το 2018, την οποία η FSF χαρακτηρίζει μη ελεύθερη. Η FSF λέει ότι εντόπισε το θέμα και προειδοποίησε την ομάδα του BigBlueButton στα τέλη του 2020. Παρότι σε άλλα έργα τα “forks” έχουν επικρατήσει όταν ένας προμηθευτής αλλάζει άδεια, εδώ δεν κρίθηκε ότι άξιζε να συντηρηθεί fork της τελευταίας ελεύθερης MongoDB, αφήνοντας τους χρήστες μπροστά σε επιλογές με κόστος, παλιό λογισμικό ή μετάβαση.

Η FSF αναφέρει ότι προσπάθησε να βοηθήσει ώστε η MongoDB να μην είναι πια ο «αδύναμος κρίκος» που καθιστά μη ελεύθερο το BigBlueButton. Εξέτασε το FerretDB ως πιθανή εναλλακτική και συνεργάστηκε με τους developers του για να φανεί τι θα απαιτούσε η συμβατότητα. Η τελική λύση ήρθε από την πλευρά του BigBlueButton, με αρχιτεκτονικές αλλαγές στη σειρά 3.0, που αφαίρεσαν MongoDB και Meteor, περνώντας σε Postgres και νέα στοίβα GraphQL, ώστε, σύμφωνα με την FSF, το BigBlueButton 3.0 (κυκλοφορία 2025) να είναι ξανά «εξ ολοκλήρου ελεύθερο λογισμικό».

Το άρθρο ανοίγει και το ευρύτερο θέμα της αδειοδότησης. Η FSF υπενθυμίζει ότι υπάρχει πληθώρα αδειών, ελεύθερων και μη, και ότι η «πολυδιάσπαση» αδειών είναι πρόβλημα για χρήστες και developers. Ως πρακτικό φίλτρο, προτείνει ότι όταν δεν υπάρχει επίσημη αξιολόγηση μιας άδειας, αξίζει να εξετάζεται αν χρησιμοποιείται σε πακέτα που διανέμονται από πλήρως ελεύθερες διανομές. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι online περιγραφές αδειών συχνά είναι παραπλανητικές, ειδικά όταν κάτι βαφτίζεται “copyleft” χωρίς να είναι, φέρνοντας ως παράδειγμα την Reciprocal Public License, που η FSF κατατάσσει ως μη ελεύθερη, μεταξύ άλλων επειδή απαιτεί δημοσίευση τροποποιήσεων ακόμη και για ιδιωτική χρήση.

Δεν λείπει και το καθαρά οργανωτικό σκέλος. Η FSF συνδέει τη δυνατότητα να κάνει αυτούς τους ελέγχους με τη χρηματοδότηση, ζητώντας νέες συνδρομές associate membership, με στόχο 100 νέα μέλη έως τις 16 Ιανουαρίου 2026, αναφέροντας ότι χρειάζονται ακόμη 50. Η τιμή που δίνει είναι 12 δολάρια τον μήνα (6 για φοιτητές), ενώ κλείνει με το επιχείρημα ότι «η εμπιστοσύνη είναι δύσκολη», και ότι ένας οργανισμός σαν την FSF χρειάζεται πόρους για να μετατρέπει αξίες σε λειτουργικές πρακτικές.

Σε επίπεδο αγοράς και οργανισμών, η είδηση δεν είναι ότι υπάρχει “άλλο ένα” κείμενο υπέρ του ελεύθερου λογισμικού. Είναι ότι αναδεικνύεται το πραγματικό κόστος διακυβέρνησης (governance) σε αλυσίδες εξαρτήσεων, ειδικά σε web εφαρμογές. Όταν μια κρίσιμη εξάρτηση αλλάζει όρους, το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό, γίνεται άμεσα λειτουργικό, νομικό και επιχειρησιακό. Για δημόσιο, εκπαίδευση και οργανισμούς που θέλουν αυτοφιλοξενία και διαφάνεια, το μήνυμα είναι πρακτικό: δεν αρκεί η επιλογή “open source”, χρειάζεται συνεχής έλεγχος προέλευσης, αδειών και εξαρτήσεων, με διαδικασία που να αντέχει στον χρόνο.

Πηγές

Turning freedom values into freedom practice with the FSF tech team, Free Software Foundation

New features (BigBlueButton 3.0), Removal of Meteor and MongoDB, BigBlueButton Documentation

BigBlueButton 3.0.0 released!!!, bigbluebutton-dev (Google Groups)

Various Licenses and Comments about Them, GNU Project, Free Software Foundation